عدم امکان تحریم دامنه های IR.
یکشنبه, مرداد ۲۵م, ۱۳۸۸احتمال اینکه اینترنت تحریم شود خیلی بیشتر از این است که دامنه IR. تحریم شود , چرا که اینترنت را شرکتی به متقاضیان به فروش می رساند که آن شرکت تابع قوانین کشورش است و خیلی راحت میتواند بر اساس فشارهای سیاسی که به او وارد می شود اینترنت را قطع کند. بنابراین قطع و تحریم اینترنت موجه تر است تا اینکه دامنه ای همچون IR. که یک دامنه کاملا کشوری و بینالمللی است که تمام کشورها هم از آن استفاده میکنند تحریم شود.
گفت و گو با مدیر ثبت دامنه های IR
دنیای اقتصاد – مرکز ثبت دامنه های اینترنتی پژوهشگاه دانش های بنیادی با گذشته خود تفاوتهای بسیاری پیدا کرده است. یکی از این تفاوتها , تغییر مدیر این مرکز است , چرا که به جای مدیر قبلی این مرکز , از سال گذشته فرد جوانی به صندلی مدیریت تکیه زده است که بنا بر اظهاراتش قرار است روی بخش فنی مرکز ثبت دامنه ها تمرکز داشته باشد و بخشهای دیگر همچون حقوقی , شرکت در اجلاس آیکان , سیاستگذاری و … را به افراد دیگری بسپارد که بیشتر در این بخش ها تخصص دارند.
علیرضا صالح , مدیر جدید این مرکز دارای مدرک لیسانس مهندسی ساختمان است و از سال ۷۹ تاکنون در حوزه آی تی فعالیت کرده است. او پیش از این به عنوان مدیر فنی مرکز ثبت دامنه , عضو تیم فنی بخش شبکه پژوهشگاه , مشاور در چندین شرکت آی تی و تدریس در این حوزه را در کارنامه خود داشته است. مصاحبه با او بیشتر به وقایع اخیر در این بخش همچون شکایت شرکت آمریکایی از ثبت دامنه Facebook.ir توسط یک ایرانی و طرحها و تصمیمات جدید مرکز ثبت دامنه IR. اختصاص پیدا کرد.
ابتدا از جریان Facebook.ir شروع کنیم و اینکه شکایت شرکت آمریکایی از ثبت این نام دامنه توسط یک ایرانی به کجا رسید؟ به صاحب نام دامنه ده روز فرصت داده شده بود که شکایت خود را تقدیم دادگاه مربوطه کند , آیا شکایتی از طرف این فرد به ثبت رسیده است؟
نمیدانم چرا قضیه Facebook.ir اینقدر مورد توجه قرار گرفت. شلوغ شد , اما به هر حال فردی که رای علیه او صادر شده بود به دادسرای یزد شکایت کرده و الان هم کپی مدارکش را برای ما فرستاده و در حال حاضر ما منتظر اصل مدرک هستیم. بلافاصله که اصل مدرک به دست ما برسد , به سازمان مالکیت معنوی (WIPO) خبر میدهیم که ما از دادسرای ایرانی شکایت دریافت کردیم. با این کار ما جلوی صدور رای آنها را می گیریم تا رای دادگاه ایرانی مشخص شود.
براساس قوانین موجود در این حوزه رای دادگاه خود کشور نسبت به رای دادگاه WIPO اصلح است , اگر در این بین دادگاه داخلی رای به نفع فرد صاحب نامه دامنه که ایرانی هست بدهد , WIPO چه کار میکند؟
کاری نمیتواند انجام دهد , چرا که این شرایط براساس توافقنامه بین ما و WIPO است. به طور کلی در مورد هر دامنه دادگاه اصلح طبق مقررات اولیه مشخص می شود.
به نظر میرسد براساس قوانینی که در سایت مرکز ثبت نامدامنه های IR. ذکر شده , این مرکز اجازه ثبت نام دامنه هایی را که شامل اسامی خاص هستند و ممکن است در آینده ایجاد مشکل کند به افراد نمیدهد , با این حال چه طور فردی توانسته نام دامنه ای مانند Facebook.ir را به نام خود به ثبت برساند؟
قوانین دامنه هایی زیر IR. یعنی دامنه هایی که درست مستقیما زیر IR. ثبت می شوند , به این صورت است که هر فردی , متقاضی هر دامنهای باشد , ما دامنه را به نام او ثبت میکنیم و در صورت بروز مشکل , شاکی میتواند به مرجع حل اختلاف یا دادگاه های کشوری مراجعه و طرح دعوی کند و همواره رای مراجع حل اختلاف یا دادگاه های کشوری برای واحد ثبت دامنه به عنوان نهاد اجرایی لازم الاجرا است.
حتی اگر خواهان دامنه ای با این اسم خاص باشد؟
بله هر اسمی که باشد , به جز فهرست ممنوعه که شامل موارد متعددی از جمله اسامی مذهبی , سیاسی , ملی و نظیر آن , چرا که بر اساس مقررات ثبت دامنه IR. که از ۲۲ دیماه ۱۳۸۲ مورد اجرا قرار گرفته است , در صورت بروز مشکل WIPO به عنوان مرجع حل اختلاف یا دادگاههای داخلی وارد عمل می شود. شخص شاکی شکایت خود را به دادگاه می برد و دادگاه با بررسی شرایط اگر لازم بود , به نفع وی رای را صادر میکرد. یعنی به این صورت نیست که ما خودمان را در مقام قضاوت قرار بدهیم. ما تنها مجری هستیم.
فرد شاکی با بروز مشکل شکایت میکند , دادگاه رای را به ما ابلاغ میکند و ما نیز رای را به اجرا می گذاریم. البته باید این نکته را ذکر کنم که ما یکسری دامنه هایی مانند CO.IR , ORG.IR , GOV.IR و … را داریم که برای ثبت زیر این دامنه ها احتیاج به مدرک ثبتی قانونی داریم. مثلا اگر یک فردی بخواهد دامنه CO.IR را ثبت کند حتما باید شرکت ثبت شده در ایران و یا حداقل نماینده رسمی یک شرکت در داخل کشور باشد. به عنوان مثال کسی بخواهد دامنه SONY.CO.IR را ثبت کند , حتما باید مدرکی داشته باشد که نشان دهد نماینده انحصاری و رسمی شرکت سونی در ایران است.
آیا احتمال مسدود شدن مسیر دسترسی دامنه های IR. توسط شرکت های غربی وجود دارد؟
احتمال اینکه اینترنت تحریم شود خیلی بیشتر از این است که دامنه IR. تحریم شود , چرا که اینترنت را شرکتی به متقاضیان به فروش می رساند که آن شرکت تابع قوانین کشورش است و خیلی راحت میتواند بر اساس فشارهای سیاسی که به او وارد می شود اینترنت را قطع کند. بنابراین قطع و تحریم اینترنت موجه تر است تا اینکه دامنه ای همچون IR. که یک دامنه کاملا کشوری و بینالمللی است که تمام کشورها هم از آن استفاده میکنند تحریم شود.
گفته می شود در زمان آزاد سازی برخی افراد با اطلاع از آزادسازی دامنه ها اغلب دامنه های مشهور را به نام خود ثبت کردند , حال بسیاری از شرکتها دامنه هایشان را در دست افراد واسطه گری می بینند که برای واگذاری آن دامنه هزینه کلانی را طلب می کنند , وضعیت این شرکت ها چه می شود؟
این قضیه دقیقا به دادگاههای مالکیت معنوی و مراجع حل اختلاف در هر کشوری بر می گردد. به عنوان مثال دنیای اقتصاد خیلی ساده میتواند از فرد یا شرکتی که این نام دامنه را به نام خودش به ثبت رسانده است , شکایت کند و دادگاه میتواند رای صادر کند و آن دامنه را پس بگیرد. درست مثل همان اتفاقی که هم اکنون برای فیس بوک در ایران افتاده است.
ولی ایران که هنوز به عضویت این سازمان در نیامده است؟
درست است , اما توافقنامهای در خصوص دامنه های IR. بین ایران با این سازمان به امضا رسیده است. در حال حاضر در کشور ما مرجع حل اختلاف تخصصی مربوط به مالکیت معنوی و دامنه وجود ندارد. زمانی که قرار بود مرکز ثبت دامنه راه اندازی شود , آقای شهشهانی خیلی تلاش کردند مجمعی را در این خصوص راهاندازی کنند , حتی صحبت این بود که یکسری قاضی به WIPO بروند و دوره هایی را در آنجا ببینند تا با مسائل این حوزه بیشتر آشنا شوند و در نهایت بتوانیم مرجع حل اختلاف داخلی داشته باشیم , اما متاسفانه این اتفاق در آن زمان نیفتاد و تا الان هم هیچ اتفاقی در خصوص راهاندازی چنین دادگاهی رخ نداده است. اما در کل در چنین وضعیتی فرد شاکی میتواند به WIPO شکایت کند.
شاکی با ثابت کردن سه شرط میتواند دامنه را داشته باشد. اول اینکه قصد سوء استفاده از نام دامنه را نداشته باشد , فرد حقی نسبت به دامنه نداشته باشد و اینکه آن شخص نیز نسبت به دامنه حقی نداشته باشد. اگر شاکی این سه شرط را در WIPO ثابت کرد رای به نفع او صادر می شود. همچنین اگر فرد مایل نباشد که مستقیما شکایت خود را به WIPO ببرد , میتواند مشکل خود را از دادگاه داخلی که مخصوص جرائم اینترنتی است پیگیری کند. مثل کاری که در خصوص Facebook.ir در حال انجام است.
یکی از طرح هایی که سال گذشته در آیکان از آن صحبت شد , طرحی بود که براساس آن این امکان به شرکت ها و افراد داده میشد تا بتوانند نام دامنه اینترنتی با پسوند دلخواه خود را ایجاد کنند. این طرح در حال حاضر به اجرا رسیده است؟
به این صورت هم نبود. اما طرحی که وجود داشت , این بود که آیکان قوانین مربوط به TLD یا Top Level Ddomain را کمی بازتر کرده بود و عنوان کرد که افراد این دامنه ها را کمی راحت تر می توانند بگیرند , اما مبلغ را که برای درخواست آن در نظر گرفته بود , خیلی زیاد بود. یعنی با یک مبلغ خیلی زیادی شما یک درخواستی را در آیکان پر می کردید و عنوان می کردید که من خواهان این TLD هستم. بر فرض من Tehran. را میخواهم. در این شرایط خیلی راحت تر جواب خود را می گرفتند به دلیل اینکه می خواستند آن مبلغ مورد نظر را دریافت کنند. که این طرح کمی مشکل ساز شده و آیکان چندین نسخه راهنمای درخواست چنین دامنه هایی را تغییر داد و قرار است نسخه نهایی تا قبل از اجلاس آیکان در کشور کره جنوبی منتشر شود.
مشکل این طرح کجاست؟
مشکل اینجا است که این طرح از شرکت های خیلی بزرگ و پولدار طرفداری می کرد که می توانستند به هر نحوی هر نام دامنه ای را که می خواهند بگیرند که این کار نقدینگی آیکان را زیاد می کرد. به همین دلیل خود اعضای آیکان با این طرح مخالفت کردند و فعلا این طرح در یک کش و قوس به سر میبرد تا مشخص شود این نوع درخواست با این مبلغ مناسب هست یا خیر.
قرار بود طرحی در خصوص سوء استفاده از نام دامنه ها به تصویب برسد , این طرح تصویب شده یا مثل قبلی متوقف مانده است؟
هنوز طرحی به تصویب نرسیده است , اما گروه کاری آن به شدت فعال است. من در جریان این نیستم که دقیقا در این رابطه چه بحثهایی مطرح شده , چرا که پیگیری اینگونه مسائل را آقای شهشهانی انجام میدهند.
حالا برسیم به خود مرکز ثبت دامنه های IR. در حال حاضر این مرکز چه برنامه و طرح هایی را برای اجرا در دست دارد؟
واحد ثبت دامنه ما چند طرح دارد که اجرای آن خیلی لازم به نظر می رسد. ما داریم سعی میکنیم از مدل فعلی که Registry-Reseller است یک گام جلوتر رفته و مدل Registry-Registrar را درست کنیم.
این دو چه تفاوتی با یکدیگر دارند؟
مدل Registry-Reseller به این صورت است که Reseller ها در سامانه ایرنیک دامنه IR. دامنه ثبت میکنند و می روند. تمام اطلاعات پایه , شخصی و در واقع مجموع اطلاعاتی نزد ایرنیک به عنوان واحد ثبت دامنه IR. میماند. اما مدلRegistry-Registrar یک مدل پیشرفته تری است. به این صورت که فرد مستقیما نزد Registrar می رود و آنجا دامنه خود را ثبت می کند. در این مدل اطلاعات صاحب امتیاز دامنه در آنجا وجود دارد وثبت دامنه ها در آنجا انجام می شود. در کل از نظر حقوقی Registrar جایگزین ما می شوند.
Registrar تنها اطلاعات فنی مربوط به کارکردن این دامنه در فضای اینترنتی و اطلاعات جزیی در مورد فرد ثبت کننده را به ما می دهد که ما هم آن را در دیتابیس خود نگهداری میکنیم و Registrar اطلاعات تکمیلی در مورد دامنه های ثبت شده را نزد خودشان دارند. این طرح هم مستلزم این است که خود Registrar ها مرجع حل اختلاف داشته باشند و تمام موارد حقوقی که Registry رعایت می کند را Registrar نیز لحاظ کرده و رعایت کند. بعد خود Registrar ها هم میتوانند یکسری Reseller داشته باشند که این کار فروششان را بیشتر می کند. این مدل برای خیلی از نام دامنه های com ,.org , .net. و … اجرا می شود.
مثلا شرکت Verysign صاحب امتیاز دامنه com. است هیچگاه خودش این دامنه را به فروش نمی رساند , بلکه از طریق Registrar ها اقدام به این کار می کند. در اصل کاری که ما قصد انجام آن را داریم حرکت کردن به این سمت است. در واقع حرکت از سبک سنتی به سبک مدرن , چرا که هزینه سربار کارهای ثبتی خیلی بالا است و با بالا رفتن نرخ ثبت باید این فشار بین Registrar ها تقسیم شود و با اجرای این کار هزینه ها و بسیاری از مشکلات کاهش پیدا خواهد کرد. برای گام نخست ایرنیک قصد دارد تا یکی دو هفته آینده مرکز سیستم API را فعال کند که Reseller های فعلی بتوانند از طریق وب سایت خودشان دامنه ها را ثبت کنند.
یکی دیگر از فعالیت های ما در خصوص بانکداری الکترونیک است. استفاده از خدمات این نوع بانکداری خیلی بین مردم جا نیفتاده است. در ضمن مخاطب ما فقط شهرها یا استانهای بزرگ نیستند , خیلی از روستاها هم الان قصد ثبت دامنه را دارند , در آنجا هم باید مردم بتوانند از سرویس بانکداری الکترونیک استفاده کنند و خدمات آن را بشناسند. اگر ما الان قصد انجام کارها از سنتی به الکترونیک را داشته باشیم , خب وضعیت کمی ناراحت کننده خواهد شد , اما کمکم به عنوان اهداف آتی قصد داریم سیستم سنتی بانکداری را قبول نکنیم , چرا که برای ما بسیار دردسرساز است. در آخر هم قصد داریم خدماتی به خدمات فعلی واحد ثبت دامنه اضافه کنیم. از آن دست به راهاندازی آزمایشی پیوندنامه Protocol) DNSSEC) است که گام موثری در تقویت نقاط ضعف دی ان اس خواهد بود.
در خصوص آمار و جایگاه ایران در ثبت نام دامنه کشوری. آیا جایگاه کشور نسبت به سال های گذشته تغییر یا رشدی داشته است؟
در منطقه و کشورهای اطراف ما همچنان اول هستیم. نرخ رشد هم نسبتا خوب و ثابت مانده و نسبت به سال گذشته کمی افزایش داشته است. می توان گفت که در هر ماه چیزی حدود ۴ هزار دامنه به لیست اضافه می شود که ۴۰ درصد این نام دامنه ها تنها ثبت شده و غیرفعال است.
در نگارش این نوشته مورد استفاده قرار گرفته:
در 
در 
در 
در 
در 